Χαλκιδική, 2010. Εκθεση Ζωγραφικής στην Αίθουσα Τέχνης του Pallini Beach Hotel

Σάββατο, 15 Οκτωβρίου 2011

"...ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΗ ΛΑΡΙΣΑ", για το Νίκο Γκάτσο...


100 χρόνια πριν γεννιέται ο Νίκος Γκάτσος. 100 χρόνια μετά, και μέσα σε μια περίοδο κρίσης οικονομικής, πολιτικής, πολιτιστικής, ηθικής, ψυχολογικής, οι στίχοι του είναι πιο επίκαιροι από ποτέ... Άραγε, τι φιλοσοφία ζωής πρέπει να έχει αναπτύξει κανείς και τι βιώματα να περάσει για να αγγίξει έστω και λίγο τη μαγική διαχρονικότητα των στίχων αυτών; 
Κι εκεί που αρχίζεις να ξυπνάς από το λήθαργο που σου επιβάλλει η καθημερινότητα..., έρχεται η μουσική του αείμνηστου Χατζιδάκι, του Θεοδωράκη, του Ξαρχάκου, του Μούτση, του Κηλαηδόνη να δέσει αρμονικά με το στίχο του Νίκου Γκάτσου και να σου θυμίσει μνήμες παλιές... τότε που ήσουν ακόμα «ελεύθερος»...

Τότε που τα άσπρα γιασεμιά μοσχοβολούσαν στις αυλές των σπιτιών και η Mυρτιά με τη μικρή Ραλλού χαμογελούσαν στα πλατιά τα παραθύρια... Τότε που η Αθανασία φλέρταρε με τις γενιές των ανθρώπων κάτω από το βλάχικο φεγγάρι και η ζωή ήταν με τ' όνειρο δεμένη... Όταν τα άστρα πανηγύριζαν τις νύχτες και το κυριακάτικο κορίτσι, σαν αερικό, φύτευε καρδιές στο πρόσωπο του Μάη... Τότε που ο Νικηφόρος κι ο Διγενής χόρευαν με ένα τραγούδι του δρόμου... Πάει καιρός από τότε... Τώρα απέμεινε η Περσεφόνη να κοιμάται στην αγκαλιά της γης και τ' όνειρο έγινε καπνός... Θαρρείς σημαδεμένη και προδομένη έμεινε η γενιά μας και μ' ένα παράπονο αναρωτιέσαι πού θα πας; Τι θα φας; Κι όμως, η ιστορία έχει αποδείξει πως θά 'ρθει άσπρη μέρα για όλους μας, αρκεί να βρούμε μονάχοι την άκρη της κλωστής... μα τώρα που η φωτιά φουντώνει πάλι ήρθε ο καιρός να κλείσουμε τ' αυτιά στα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα και επιτέλους να ζήσουμε ελεύθεροι από όλους και από όλα...


Μέσα σε αυτές και άλλες πολλές συγκυρίες που θα ακολουθήσουν, μια ξεχωριστή βραδιά στη Λάρισα, λοιπόν, ετοιμάζεται από τη Μικτή και την Παιδική Χορωδία του Δημοτικού Ωδείου με το μουσικό σύνολο «Ενωδεία», για την Κυριακή 23 Οκτωβρίου 2011 και ώρα 20.00 υπό τη διεύθυνση του Δημήτρη Καρβούνη και την ερμηνεία της Ρόλης Γιαμοπούλου και του Θηρίμαχου Πάκα. Περισσότερα από 100 άτομα ενώνουν για ακόμη μια φορά τις δυνάμεις τους στην Αίθουσα Συναυλιών του Δημοτικού Ωδείου Λάρισας για να μας φέρουν μνήμες του ένδοξου παρελθόντος, για να μας ξυπνήσουν από το λήθαργο, που κάποιοι θέλουν να βρισκόμαστε, να τιμήσουμε κι εμείς με τη σειρά μας τον αξέχαστο Νίκο Γκάτσο...

Δ. Λ.

Πέμπτη, 6 Οκτωβρίου 2011

"...ΤΟ ΤΕΡΑΣ..."

Σε ένα κόσμο, όπως μάθαμε να ζούμε, μέσα σε ένα ψέμα και μια χαριτωμένη ουτοπία, με μια ευλαβική και ταυτόχρονα αγωνιώδη υπομονή, σε ένα καζάνι όπου όλα βράζουν και όλα ακόμα ωμά χτυπούν στα μεταλλικά τοιχώματα και νομίζουν πως υπάρχουνε, μέσα σε ένα τέτοιο κόσμο επέλεξαν κάποιοι για να ζήσω... Δεν ήταν δική μου επιλογή, το ορκίζομαι... είμαι αθώος, μέχρι αποδείξεως του εναντίον... 

Γεννήθηκα στη Λάρισα, στην κεντρική Ελλάδα και μεγάλωσα σε κάποιες από τις γειτονιές του κέντρου της πόλης, κέντρο απόκεντρο, όπου τα χαμηλά σπίτια με τις βαριές στέγες μοσχοβολούσαν ακόμα από το γιασεμί και το αγριόχορτο στις χαραμάδες των καλά σοβατισμένων τοίχων. Και πίσω από αυτούς τους τοίχους και τους φράχτες, τα άνθη της κερασιάς προοικονομούσαν την άνοιξη και τα χελιδόνια έφερναν μαζί τους το μαγικό φίλτρο του καλοκαιριού. Εκεί, όπου τις χαρούμενες φωνές των παιδιών διέκοπτε ο ήχος του πλανόδιου πωλητή με τα χρυσά υφάσματα και τα κρόσια που γυάλιζαν πάνω στην υπερφορτωμένη καρότσα. Σε μια γειτονιά, με το παντοπωλείο του κυρ-Κώστα που αποτελούσε και το όριο της δράσης μας, καθώς αν στρίβαμε στην παρακάτω γωνία, μας περίμενε ένα μεγάλο τέρας που είχε τη συνήθεια να κατατρώει τις σάρκες των μικρών παιδιών... 

Ακόμα δεν έιχα προλάβει να δω έστω και μια φορά αυτό το τέρας και μετακομίσαμε στην καινούρια γειτονιά, σε ένα δρόμο λίγο πριν το τέλος της πόλης. Και κάπου εκεί τα πρώτα γράμματα, το πρώτο ποδήλατο, οι πρώτες παρέες, οι πρώτοι έρωτες... όλα τόσο πρωτόγνωρα και τόσο αφελή, όσο μας το επέτρεπε η ηλικία...

Τα καλοκαίρια είχα την ευκαιρία να τα περνώ σε τρία διαφορετικά μέρη... στο παραθαλάσσιο σπίτι, με το μεγάλο κήπο και τις αυτοσχέδιες ντουζιέρες, πάντα γεμάτο από μέλη της οικογένειας και φίλους, κατάλοιπο μιας εποχής όπου οι ανθρώπινες σχέσεις ήταν πιο δυνατές... Μετά στο σπίτι των παππούδων σε ένα χωριό στα ορεινά της Καρδίτσας, με τα οικόσιτα ζώα και τα απέραντα λιβάδια από καλαμποκιές και τριφύλλι, με το ρέμα που στο διάβα του συναντούσε μύλους παλιούς, με ιστορίες που πήγαζαν από μνήμες και φαντασίες συγχωριανών... Και έπειτα ο Αύγουστος έκλεινε με το πανηγύρι στο χωριό στον Όλυμπο, με το αντάμωμα αγαπημένων προσώπων, που ακολούθησαν μια καλύτερη τύχη σε τόπους μακρινούς, αλλόθρησκους και ξενόγλωσσους...

Το φθινόπωρο πίσω και πάλι στην πόλη, με τη μυρωδιά του ολοκαίνουριου βιβλίου, με τα νεκρά φύλλα των δέντρων, με το νωπό χώμα και μια ύφεση της φύσης, θαρρείς και ντροπιάστηκε από την αλαζονία των εποχών που προηγήθηκαν... Καμιά φορά πήγαινα στην "παλιά" γειτονιά και ενώ ήξερα πλέον πως δεν υπάρχει κάποιο τέρας στη γωνία, εξακολουθούσα να τηρώ τους άγραφους νόμους των παιδιών που συνέχιζαν να μένουν εκεί, και να προσποιούμαι κι εγώ την ύπαρξή του... Γελούσα, μάλιστα, όταν έπλαθα με το νου μου ιστορίες κρυφές, πως άκουσα τάχα για την εγγονή της κυρα - Λένης που τη βρήκε το θηρίο και την κατασπάραξε... Δεν έπρεπε να συμβεί αυτό... κανείς της ηλικίας μας δεν έπρεπε να στρίψει σε εκείνη τη γωνιά... Κάπου κάπου έμπαινα στον πειρασμό, όμως ποτέ, ποτέ δεν τόλμησα... 


... Το πέρασμα του χρόνου με βρίσκει εδώ, καθισμένος σε μια πολυθρόνα, με ένα άσβηστο τσιγάρο στο χέρι, αναπολώντας την παιδική μου ηλικία... Σκέφτομαι εκείνη τη γωνία, σκέφτομαι μήπως πρέπει να την ξεπεράσω και να σπάσω αυτά τα όρια... τους άτυπους παιδικούς κανόνες... Κι αν τελικά αυτό το τέρας υπάρχει, πόσο δυνατός είμαι για να το αντιμετωπίσω; Ως πότε θα μπορώ να αντιστέκομαι στην υπερδύναμή του; Πόσο γρήγορα να τρέξω για να το αποφύγω; 


Μέσα στον κοινό νου, το άγνωστο παραμένει ως κάτι τρομακτικό... στο μικρόκοσμό μας το απ' αλλού φερμένο φαντάζει σαν τερατώδες. Είμαστε εφησυχασμένοι όσο μένουμε στην παλιά μας γειτονιά, όσο δεν τολμούμε να στρίψουμε σε εκείνη τη γωνία. Το πιο πιθανό είναι να μη μας έχουν δώσει τα περιθώρια, τα εφόδια, το θάρρος και την υποστήριξη να το κάνουμε... Πώς μπορείς, άλλωστε, να δώσεις κάτι όταν εσύ ο ίδιος δεν το έχεις; Κι αν πάρεις κάποτε την απόφαση, αναπνεύσεις βαθιά και προχωρήσεις προς τη γωνία, τότε θα συνειδητοποίησεις πως το τέρας που περιμένει εκεί ίσως είναι η ίδια η κοινωνία, συνωστισμένοι μικρόκοσμοι σαν και το δικό σου, στοιβαγμένοι ο ένας πάνω στον άλλο που προσπαθούν να κυριαρχήσουν κατατρώγοντας οτιδήποτε βρεθεί στο διάβα τους. 


Είμαι αθώος, δε φταίω εγώ για αυτή την κατάσταση... Έβλεπα τις αλλαγές, την ισοπέδωση, τον κατακερματισμό, την έχθρα, το μίσος, τη διχόνοια, την αποξένωση, τη μιζέρια, αλλά πάντα ήθελα να πιστεύω πως δεν θα συνεχιζόταν. Είμαι αθώος; Αφού τά βλεπα, γιατί έμενα στα "θέλω" μου και δεν τα άλλαζα; Γιατί άφησα όλη αυτή την ομορφιά που έζησα ως παιδί να καταστραφεί; Γιατί επέτρεψα τόση μιζέρια γύρω μου; Γιατί δεν ξαναπότισα το γιασεμί στο παραθύρι και το άφησα να μαραθεί; Γιατί άφησα να καούν τα καταπράσινα λιβάδια, να στερέψει το ρέμα και να πεθάνουν οι νεράιδες; Γιατί αποξενώθηκα; Για πόσο ακόμη μπορώ να θεωρούμαι αθώος; Τι ποινή μου αρμόζει; θάνατος ή ανάσταση; Και μετά την επιβολή της ποινής, ποιο "τέρας" θα υπάρχει για να με ορίζει; Μην ξεχνάς πως έτσι έχω μάθει να ζω, έτσι με έμαθαν να ζω, με ένα δαίμονα που θα με περιμένει στη γωνία...





Δ. Λ.

"ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ..."


Άδικα, πολλοί έχουν κατά καιρούς αναφερθεί με επικριτικά σχόλια εναντίον της βυζαντινής τέχνης και μιλούν ακόμη και για το "θάνατό" της. 
Ήδη από τον τέταρτο μετά Χριστόν αιώνα, και με την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης, οι καλλιτέχνες σαφώς επηρεασμένοι από την αρχαία ελληνική παράδοση, αλλά και από την ανατολική επίδραση και θρησκευτικότητα, άρχισαν να δημιουργούν μέχρι και σήμερα μοναδικά έργα τέχνης.
Παρόλο που η βυζαντινή τεχνοτροπία χαρακτηρίζεται από τα στοιχεία μιας αμιγώς θρησκευτικής τέχνης, σκοπός της οποίας δεν είναι τόσο η αναζήτηση του κάλλους και της αρμονίας όσο η εσωτερικότητα, ο συμβολισμός και η υποβολή της θρησκευτικής συγκίνησης, εντούτοις οι δημιουργίες της θεωρούνται αξεπέραστες!
Στις μέρες μας, η άποψη πως η βυζαντινή τέχνη διέπεται μόνο από κανόνες και θεωρίες ίσως είναι εσφαλμένη... 
Για ποιους κανόνες μιλάμε, όταν οι πρώτοι αγιογράφοι ήταν ουσιαστικά ζωγράφοι; Όπως στη ζωγραφική, στο ψηφιδωτό, στη φωτογραφία, στη χαρακτική έτσι και στην αγιογραφία. ο ενδιαφερόμενος σπουδαστής αρχικά μαθαίνει κάποια βασικά στοιχεία της τεχνικής κι έπειτα δίνει το προσωπικό του στίγμα...
Βέβαια, στη βυζαντινή τέχνη τα πράγματα εξελίχθηκαν κάπως διαφορετικά. Καθώς το "θείο" κέρδιζε ολοένα και περισσότερο έδαφος στη συνείδηση του κόσμου, όλο και περισσότεροι πιστοί θέλησαν να ασχοληθούν με αυτό, να μάθουν την τεχνική του, να αποδώσουν τη δική τους εικόνα του Χριστού ως μια ένδειξη αγάπης και λατρείας. Για το σκοπό αυτό, τα πράγματα απλουστεύτηκαν. Η κοινή λογική και η παρατήρηση έδειξαν το δρόμο για μια κατακερματισμένη θέσπιση κανόνων σε όλα τα στοιχεία ενός έργου αγιογραφίας, στα υφάσματα, στις αναλογίες, στα χρώματα, στην έκφραση, στο στυλ... 
Αποτέλεσμα όλης αυτής της δραστηριότητας είναι, πλέον, μια μαζική εκβιομηχανοποιημένη θαρρείς παραγωγή βυζαντινών εικόνων, που κατά τ' άλλα "στολίζουν" τους τοίχους των εκκλησιών. Στον αντίποδα, οι υποστηρικτές του επίπεδου και του πανομοιότυπου αναφέρουν πως πολύ σωστά ο αγιογράφος δεν κάνει τέχνη. Οι αγιογραφίες πρέπει να είναι ίδιες, με τη μεγαλοπρέπεια και την αυστηρότητα, που διέπουν το δόγμα μας.
Κι όμως, αν κάνεις μια βόλτα στα βυζαντινά μνημεία που μας έχουν σωθεί, εύκολα θα διαπιστώσεις πως η τέχνη του ενός με τον άλλο αγιογράφο ναι μεν έχει την ίδια θεματολογία, όμως η απόδοση των μορφών είναι καθαρά προσωπική υπόθεση. Κι ευτυχώς, μέχρι και σήμερα υπάρχουν διδάσκαλοι, που  προάγουν την "αμιγή" βυζαντινή τέχνη, τη θρησκευτική ζωγραφική, που έχει διάρκεια στο χρόνο και εξελίσσεται μέχρι και στις μέρες μας. Κι ευτυχώς, στο δρόμο ενός τέτοιου δασκάλου βρέθηκα πριν κάποια χρόνια. 

*το κείμενο δημοσιεύθηκε αρχικά στο blog των αποφοίτων του τμήματος Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων apofoitosptet.blogspot.com 

Δ.Λ.

It's just me...

Επισκέπτες